Lehen presidentea

Federazioko lehen presidentea Gracián Iturrioz izan zen. Bere ibilbidea eten egin zen, geldialdi luze batez, 1992an Kudeaketa Batzorde batek biziberritu zuen arte. Batzordea hiru lurraldeetako lehendakariek osatu zuten: Miguel Ángel Barrio, Arabatik; Carlos Julián Elustondo, Bizkaitik; eta Javier Mendoza, Gipuzkoatik.

Historian zehar, Gracián Iturrioz ez ezik, Ernesto Salazar, Francisco Leal, Javier Mendoza eta gure Luis Salaverria ahaztezina ere izan dira federazioko presidente.

Euskal federazioaren aurreko aurrekariak 40–60ko hamarkadak

Gerraosteko urpeko arrantzatik lehen euskal klubetara.

Bizkaian eta Gipuzkoan, kirol arloko urpeko jarduerak berrogeiko hamarkadan sortu ziren, hasieratik urpeko arrantzari lotuta. Ordurako lehiaketa ez ofizialak antolatzen ziren, esaterako 1946ko Gipuzkoako lehen txapelketa, Laureano Campsek irabazi zuena; 1947an Juan Barandiaranen garaipenak jarraitu zion.

Lege-mailan, lehen erreferentzia 1947ko apirilekoa da: F.E.T.ko Kirol Ordezkaritza Nazionalaren eta J.O.N.S.en 14.615 zenbakiko ofizioak Espainiako Arrantza Federazioarekin lotzen du modalitate hori —garai hartan «akose bidezko urpeko arrantza» esaten zitzaion—, eta haren funtzionamendua arautzen du. Definizio gisa, arauak ezartzen du arrantza-modalitate horren helburua dela edozein arrain-espezietako aleak harrapatzea, itsas azaleraren azpian, arpoiak jaurtitzeko itsaspeko fusila erabiliz, hain zuzen ere. Segurtasun-arauak ere ezartzen ditu: gutxienez 35 metroko distantzia bainulariekiko eta kanabera-arrantzaleekiko, eta itsaspeko fusila gainazalean kargatzeko edo kargatuta eramateko debekua.

1947ko ekainean, hilaren 9ko zirkularraren bidez, Arrantza Federazioak itsaspeko arrantzako nazioko eta eskualdeko txapelketen arauak ezartzen ditu, eta Triton kopa-trofeoa eratzen du txapelketa nazionalaren irabazlearentzat, eskualde edo probintzia mailako domina eta diplomekin batera. Araudi hori probintzia-mailan zabaldu zen, eta itsaspeko arrantza probintziako arrantza-federazioei atxiki zitzaien; ondorioz, 1948an eta 1949an ez zen lehia-jarduerarik antolatu Gipuzkoan.

Arau berriek, gainera, probak antolatzeko eta baliozkotzeko arazo larriak sortzen dituzte: txapelketa bati balioa emateko, federazio-eskualde bat baino gehiagoko lau erakunde edo sekziok parte hartzea eskatzen zen, eta baldintza hori betetzea oso zaila zen lehen urteetan. Egoerak ez du hobera egin: 1950ean ez dago txapelketarik, ez estatu mailan, ez eskualde mailan, eta 1951ko ekainaren 22an Kirol Ordezkaritza Nazionalak zuzenean erabaki zuen urpeko arrantzako lehiaketa ofizialik ez baimentzea. Ez da gorde erabakiaren arrazoi zehatza azaltzen duen dokumentaziorik, nahiz eta ondorengo datetako paperek iradokitzen duten arrantza-modalitateen arteko lehiei erantzun ziela, eta lehia horiek, ofizialki, lehia egitearen ustezko arriskugarritasun medikoak justifikatu zituztela.

1951 eta 1952 urte korapilatsuen ondoren —1952ko martxoan, 28.901 zenbakiko gutun ofizialak Espainiako Arrantza Federazioari alderdi medikoak kontuan hartzen dituen araudia idazteko eskatzen zion—, Kirol Ordezkaritza Nazionalak, 1953ko ekainaren 26ko saioan, urpeko arrantza txapelketak egiteko debekua mantendu zuen, bai estatukoak bai eskualdekoak, dagokion mediku iritzia jaso arte.

Nazioarteko garaipen batek debekua kentzen du

Bitartean, nazioarteko mailan, lehen Europako Txapelketa 1954ko abuztuaren 30ean egin zen, Italiako Sestri Levante herrian. Debekua Espainian indarrean zegoenez eta trantsizio garaia martxan zegoenez, Balear Uharteetako eskualdeko federazioa izan zen Europako ekitaldian parte hartzeko eskatu zuena; eskaria onartu zuten, eta emaitza ikusgarria izan zen: Antonio Mairata, Mariano Bonet eta Polek osatutako taldea Europako txapeldun izendatu zuten, eta banakako sailkapenean, Antonio Mairata hirugarren postuan sailkatu zen.

Kirol arrakastak administrazio gatazkaren konponbidea bizkortu zuen, eta 1954ko irailean, urpeko arrantza lehiaketak, bai estatukoak bai eskualdekoak, berriro baimendu ziren, baina 1951eko debekuaren aurretik indarrean zeudenak baino askoz araudi mediko zorrotzagoei jarraituz. Araudi berriak eskatzen du urpeko arrantza elkarte, sekzio edo federazio taldeetako kideek uneoro edukitzea beren egoera fisikoa egiaztatzen duen beharrezko ziurtagiri medikoa, eta gehitzen du, ziurtagiri horretaz gain, azterketa medikoa egingo zaiela lehiakideei lehiaketa sozial, nazional edo nazioarteko bakoitzaren aurretik, fisikoki egoera onean daudela baieztatzeko, arrazoi iraunkor edo zirkunstantzialengatik egoera fisiko hori galdu dutenak baztertuta.

Araudi berriarekin, 1955ean Gipuzkoako Urpeko Arrantza Txapelketa berriro egin zen, Rafael Treku irabazle izanik, eta 1956an Bizkaiko Txapelketa, Juan Otaola txapeldun izanik. Geroago, 1989an, Euskadiko Txapelketak hasi ziren, Joaquín Iriarte lehen txapeldun izanik.

Lehen klubak

Elkarteen arloan, berrogeiko hamarkadaren amaieran, urpeko jardueretarako eta urpeko arrantzarako klubak eta atal espezifikoak sortzen hasi ziren: Bartzelonako A.P.S. 1949an eta, euskal eremuan, Bizkaiko CEVAS 1954an eta Gipuzkoako CESSS-APSAS 1955eko uztailean.

Garai hartako froga dokumental gisa, arpoiak jaurtitzeko fusilarekin urpeko arrantza egiteko federazio txartela gordetzen da, Espainiako Arrantza Federazioak Juan Barandiaran Gurruchagaren izenean emana, Bartzelonako Urpeko Arrantza Elkarteari atxikia.

Aldi berean, 1955ean Itsas Armadaren Ministerioak urpeko esploraziorako eskafandra autonomoaren ekipoen erabilera arautzen zuen lehen agindua eman zuen. Erregelamendu horren adibide gisa, Juan Ignacio Barandiarán Gurruchaga eskafandrista autonomoaren urpeko esplorazioetarako lizentzia kontserbatzen da, 1957an Donostiako Itsas Armadako Komandantzia Militarrak emana, Urpeko Esplorazio Zentroko Monitoreen Eskolako azterketa gainditu eta Lehen Mailako Eskafandrista titulua lortu ostean.

Egitura propio baterantz 1956–1966

Arrantza federazioaren barruko urpeko jardueren atala.

1959ko maiatzaren 27an, Kirol Ordezkaritza Nazionalak Urpeko Kirol Jardueren Atala sortu zuen Espainiako Arrantza Federazioaren barruan, presidenteorde batek zuzenduta. 1959ko irailaren 17an egindako saio batean, Ordezkaritzak Eugenio Calderón Sola jauna izendatu zuen Espainiako Arrantza Federazioko hirugarren presidenteorde, urpeko jardueren arduradun: horrela, diziplina honetako lehen lider nazionala bihurtu zen. Egitura bera aplikatu zen ondoren eskualde eta probintzia mailan, Gipuzkoako Arrantza Federazioaren barruan presidenteordetza bat sortuz urpeko atala zuzentzeko.

Sorrera hau urpeko klubetan —edo arrantza kluben urpeko sekzioetan— dagoeneko garatzen ari ziren mugimenduetatik sortu zen, hamarkadaren hasieratik arrantza federaziotik bereizteko edo, gutxienez, beren atal propioa sortzeko borrokan ari zirenak. Adibide nagusia urpekaritza zentroen lehen kongresua izan zen, 1956ko abuztuan Santanderren egindakoa, Bartzelonako CRIS, Santanderko CIAS, Gipuzkoako CESSS-APSAS, Vigoko CIAS eta Madrilgo CIS bezalako erakundeen parte-hartzearekin. Bereizketa horren alde egiteaz gain, kongresuak urpekariei buruzko itsas araudi berria eztabaidatu zuen eta ziurtagiri ofizial bateratu bat lortzearen alde egin zuen, CRISeko Clemente Vidal Solari, 1954an gaztelaniaz idatzitako lehen eskuliburuaren egileari, hura idazteko eta gero dagokion agintaritzari aurkezteko enkargatuz. Helburua ez zen lortuko 2055/1969 Dekretua onartu arte.

Lehiakortasun arloan, legezko oztopoa gaindituta, Gipuzkoako urpeko arrantza txapelketak aldizka egiten ziren. Garai hartako pertsonaia nabarmenak izan ziren Rafael Trecu, Juan Barandiaran, Álvaro Lacunza eta Eduardo Álvarez, federazio aurreko garaiko beste kirolari nabarmen batzuekin batera: Francisco Pizarro, Tomás Hernandorena, Dioscoro Alonso, Julián Julia, Gerardo Beristain, José Mendizabal, Juan Repiso, Ijurco eta Dieter Goertz, besteak beste.

Kirol entitate berriak ere sortu ziren eta CESSS-APSASekin bat egin zuten: Donostiako R.C. Náutico-ren urpeko sekzioa, Real Sociedad-ena (1964), eta C.D. Zarautz-ena (1965), 1967an Urpekoak izenarekin klub independente bihurtu zena. Federazioaren ondorioetarako, gaur egun desagertutako S.D. Anoeta, Errenteriako Alkartasuna eta Donostiako Amaikak Bat ere sartu ziren.

IX. Espainiako Txapelketa, Donostian (1964)

Aurreko etapa honetako mugarrietako bat 1964an Espainiako Urpeko Arrantza Txapelketa antolatzea izan zen, Donostian. Espainiako Arrantza eta Urpeko Jardueren Federazioak IX. Espainiako Urpeko Arrantza Txapelketaren antolaketa Donostiako Urpeko Arrantza eta Urpeko Jardueren Elkarteari eman zion.

Lehiaketa Jaikibel eremuan egin zen, parte-hartzaile bakoitzak komenigarriena iruditzen zitzaion lekuan arrantzatzeko askatasuna izanik. Goizeko 8:30ean itzuli zirenean, lehiakideen pisaketa eta sailkapena egin zen Juliá jaunaren laguntza teknikoarekin, Urpeko Jardueren Espainiako Batzordeko aholkulari teknikoa. Lehiaketaren bigarren egunean, antzeko antolaketarekin, arrantzale baten, Ponciano José Molineroren, aldi baterako absentzia tamalgarria izan zen; erreskate taldeek pozik eraman zuten portura bilaketa baten ondoren. Bigarren eguneko goizeko 11:30ean, ospakizun-afaria egin zen hiriko jatetxe ezagun batean, eta bertan parte-hartzaileei garaikurrak eman zitzaizkien.

Parte-hartzaile bakoitzaren ondoan parentesi artean dagoen zenbakia banakako sailkapenean duen postuari dagokio.

F.G.A.S.-aren eta F.T.V.A.S.-aren sorrera 1967

Estatuko federazioa arrantzatik independizatzen da, eta Gipuzkoak gauza bera egiten du.

Espainiako urpeko jardueren federazioaren sorrera juridikoak arrantza federaziotik bereizteko prozesu bat jarri zuen martxan, urte eta erdiz luzatu zena, eta, tamalez, haren amaieraraino ez da informaziorik gorde: 1967ko martxoaren 2an, Hezkuntza Fisikoaren eta Kirolaren Ordezkaritza Nazionalak prozesua amaitu zuen Luis María Puyo Pérez jauna Urpeko Jardueren Federazio Nazionaleko lehen presidente aukeratuta.

Prozesu bera errepikatu zen Gipuzkoan, non bi urtez trantsizio bat bizi izan baitzen, 1967ko maiatzean urpeko jardueren Gipuzkoako federazio berria erabat aitortuta amaitu zena. Prozesu hau Francisco Pizarro Asenjo-k gidatu zuen, federazio berriaren lehen presidente eta sustatzaile handia 1968ra arte, urte horretan José María Gabarain Oyarzabal-ek ordezkatu baitzuen.

Hegats igeriketarekin izandako auzia

Igeriketa federazioarekin egindako hitzarmenak, Hezkuntza Fisikoaren eta Kirolaren Ordezkaritza Nazionalak hegats igeriketaren praktikaren inguruan bultzatuak, auzi-iturri izan ziren FEDASen lehen urteetan: 1967 eta 1973 artean, Kirol Ordezkaritza Nazionalak igeriketaren tesien alde egin zuen. Diziplina honetako lehiaketei dagokienez, lehen txapelketa 1968ko abuztuan egin zen Bartzelonako San Jorge igerilekuetan, Gipuzkoako selekzioaren parte-hartzearekin —Dioscoro Alonsok kapitaindua eta Andonegui, Dublang anaiak, Navajas eta Osoriok osatua—, 13 domina eta sailkapen orokorreko azpitxapelketa lortu zituena. Bigarren txapelketa Santanderren egin zen, 1969ko urrian.

Urpeko orientazioa

Urpeko orientazioan, Gipuzkoako taldeak lehen Espainiako Txapelketan parte hartu zuen, 1969ko azaroan Vilanova i la Geltrún egindakoan, Dieter Goertz, Tomás Hernandorena eta Dioscoro Alonsorekin, Herbert Kunnerrek kapitaindua. Taldeak Espainiako azpitxapelketa lortu zuen.

1969an txapelketa Donostian egin zen, maiatzean, Real Sociedad de Fútbol-eko Urpeko Jardueren sekzioaren laguntzarekin antolatua, Kontxako badian trazatutako ibilbide batean.

Eskafandrismoa antolatzen da

Eskafandrismoaren arloan, ikusi den bezala, 1955eko araudi bat zegoen, federazioa sortu zenean aldatze-fasean zegoena —2055/1969 Dekretua onartzearekin amaitzen den prozesua—. Horrek ahalbidetzen du Tomás Hernandorena, Dieter Goertz eta Eduardo Álvarez bezalako teknikariak dagoeneko modu ofizialean prestatzea, Espainiako federazioaren lehen ikastarora joan zirenak, 1967ko ekainean Arenys de Mar-en egindakora.

Teknikari hauek urpekari berriak azkar trebatu zituzten. 1967ko abenduan, Gipuzkoako Federazioaren lehen eskafandrista ikastaroa antolatu zen Donostian, Dieter Goertzen zuzendaritzapean eta Eduardo Álvarezen laguntzarekin, Aramendi, Kauffman eta María Victoria Prietoren parte-hartzearekin, besteak beste.

Gipuzkoako Federazioaren presidenteak

Araba, Gipuzkoa eta Nafarroa, egoitza Donostian.

• Francisco Pizarro AsenjoOhorezko Presidentea 2016tik1967–1968
• José María Gabarain Oyarzabal1968–1969
• Álvaro Lacunza Azcárate1969–1986
• Gracián Iturrioz1986–1991
• José Javier Urrestarazu Lasa «Txepe»1991
• Fco. Javier Mendoza Alonso1991–1996 · 2000–2004 · 2008–2010 · 2020–2025
• Juan Carlos López López1996–2000
• Aitziber Egaña Callejo2004–2008
• Jon Espina Artolazabal2010–2020
• María Hortensia Sánchez2025–